แผนปฏิบัติการจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ พ.ศ. 2558-2559

ยุทธศาสตร์ที่ 2 อนุรักษ์ และฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพ

2.2 แผนปฏิบัติการลดภัยคุกคามและใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน
ตัวชี้วัด

1 แนวทางในการผนวกเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพในมาตรฐานและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

2 จำนวนเครื่องมือ กลไก กฎระเบียบในการป้องกันผลกระทบต่อชนิดพันธุ์และถิ่นที่อยู่อาศัยจากภาวะมลพิษ การประมงเกินขีดจำกัด โครงการพัฒนา และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ


แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ ผลการดำเนินงาน
2.2.1.1 ส่งเสริมให้มีการปฏิบัติตามมาตรฐานการเพาะปลูกพืชเกษตร และการเลี้ยงปศุสัตว์ โดยคำนึงถึงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ และส่งเสริมให้เกษตรกรนำไปปฏิบัติ 1. กำหนดมาตรฐานการเพาะปลูกพืชเกษตร และการเลี้ยงปศุสัตว์ โดยคำนึงถึงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ และส่งเสริมให้เกษตรกรนำไปปฏิบัติ
2.2.1.2 ส่งเสริมให้มีการปฏิบัติตามมาตรฐานการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ โดยคำนึงถึงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและส่งเสริมให้เกษตรกรนำไปปฏิบัติ 1. กำหนดมาตรฐานการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ โดยคำนึงถึงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและส่งเสริมให้เกษตรกรนำไปปฏิบัติ
2.2.1.3 ใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพของพืชอย่างยั่งยืน รวมถึงการควบคุมเพื่อให้ผลผลิตที่เก็บเกี่ยวจากพืชป่ามีความยั่งยืน 1. จัดทำทะเบียน ติดตาม และตรวจสอบผลผลิตที่ได้จากพืชป่า
2. จัดทำวิธีการและข้อเสนอแนะการเก็บผลผลิตจากป่าโดยไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ
3. เสริมสร้างแรงจูงใจให้มีการใช้ประโยชน์จากพืชป่าอย่างยั่งยืนเพื่อป้องกันการเก็บเกี่ยวเกินศักยภาพ
4. จัดทำมาตรฐานรับรองผลิตภัณฑ์จากพืชที่ได้มาจากแหล่งที่มีการจัดการอย่างยั่งยืน
5. จัดทำมาตรการส่งเสริมการใช้ผลิตภัณฑ์จากพืช ซึ่งได้มาจากแหล่งที่มีการจัดการอย่างยั่งยืน
2.2.1.4 อนุรักษ์และคุ้มครองพันธุ์พืชป่าไม่ให้สูญพันธุ์เนื่องจากการค้าระหว่างประเทศ 1. ส่งเสริมการบังคับใช้และดำเนินการตามกฎหมายภายใต้อนุสัญญาไซเตสอย่างเคร่งครัด
2. สนับสนุนและเสริมสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายเฝ้าระวังการค้าพืชป่าที่ผิดกฎหมาย
3. ติดตาม ตรวจสอบสถานภาพชนิดพันธุ์พืชป่าที่มีการค้าขายระหว่างประเทศเพื่อจัดทำมาตรการคุ้มครอง
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ ผลการดำเนินงาน
2.2.2.1 ส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรชายฝั่ง และระบบนิเวศเปราะบางอื่น อย่างผสมผสานและบูรณาการตามโปรแกรมงานของอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ 1. วิเคราะห์ศักยภาพการรองรับผลกระทบในด้านต่างๆ จากกิจกรรมมนุษย์ของระบบนิเวศเปราะบาง เพื่อกำหนดมาตรการรักษาและควบคุมดูแลผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ - ความสามารถในการกลับสู่สภาพเดิมของแนวปะการังในน่านน้ำไทย - ผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพของไลเคน และราทะเล
2. ประเมินพื้นที่ที่เหมาะสมในการฟื้นฟูแนวปะการังที่ได้รับความเสียหายจากปรากฏการณ์ปะการังฟอกขาว
3. ศึกษาผลกระทบต่อระบบนิเวศเปราะบางจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและเตรียมมาตรการเพื่อรับมือในอนาคต
4. ส่งเสริมและสนับสนุนการมีส่วนร่วมของชุมชนท้องถิ่นในการอนุรักษ์ระบบนิเวศทะเล ชายฝั่งและเกาะ และระบบนิเวศเปราะบางอื่น
2.2.2.2 ติดตามตรวจสอบผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศเปราะบาง 1. จัดทำแนวทางสำหรับผู้ปฏิบัติงานในหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อพิจารณาทบทวน ติดตามตรวจสอบ และวางมาตรการลดผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศต่างๆ จากโครงการพัฒนา
2. โครงการแปลงศึกษาถาวรและโครงสร้างสังคมพืชในสวนบ้านร่มเกล้าในพระราชดำริ จ.พิษณุโลก
3. ติดตามตรวจสอบสถานภาพถิ่นอาศัยตามธรรมชาตินอกพื้นที่คุ้มครองทางทะเล ชายฝั่ง และเกาะ ที่ถูกคุกคามหรือถูกแบ่งแยก
4. ติดตามตรวจสอบและประเมินสถานการณ์สูญเสียระบบนิเวศทะเล ชายฝั่งและเกาะ แนวโน้มการเปลี่ยนแปลง และปัจจัยคุกคาม
2.2.2.3 ควบคุมกิจกรรมการประมงไม่ให้กระทบเสียหายรุนแรงต่อชนิดพันธุ์สัตว์น้ำที่ถูกคุกคาม และแหล่งที่อยู่อาศัย 1. ควบคุมกิจกรรมการประมงไม่ให้กระทบเสียหายรุนแรงต่อชนิดพันธุ์สัตว์น้ำที่ถูกคุกคาม และแหล่งที่อยู่อาศัย - โครงการเฝ้าระวัง ตรวจติดตามและควบคุมการทำประมงพื้นที่ทั่วไปครอบคลุมพื้นที่ 23 จังหวัดชายทะเล - โครงการเฝ้าระวัง ตรวจติดตามและควบคุมการทำประมงพื้นที่แหล่งวางไข่และเลี้ยงตัวในวัยอ่อนครอบคลุมพื้นที่ 15 จังหวัดชายทะเล - โครงการเสริมสร้างการจัดการชุมชนประมงต้นแบบ - โครงการยุวและเยาวชนประมง - โครงการการปฏิบัติงานร่วมเครือข่ายเฝ้าระวังการทำประมง
2. ทบทวนช่องว่างของกฎหมาย นโยบายที่เอื้อต่อการประมงอย่างไม่ยั่งยืน
3. ศึกษาเส้นทางและผลกระทบของชนิดพันธุ์ที่มีการเคลื่อนย้ายข้ามถิ่นภายในประเทศ
4. ส่งเสริมการจัดการสัตว์น้ำเพื่อการประมงตามข้อถือปฏิบัติเพื่อการประมงอย่างรับผิดชอบ (code of conduct for responsible fisheries)
5. วิเคราะห์แนวโน้มปริมาณสัตว์น้ำต่อกำลังการจับและศักยภาพการจับสัตว์น้ำ
6. กำหนดมาตรการแก้ไขผลกระทบการเก็บเกี่ยวสัตว์น้ำต่อปริมาณสัตว์น้ำสำรองและระบบนิเวศที่เป็นแหล่งวางไข่และอนุบาลตัวอ่อน
2.2.2.4 วางกลไกควบคุมและติดตามตรวจสอบผลกระทบมลพิษต่อระบบนิเวศ 1. จัดทำและรักษาระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมตามมาตรฐาน ISO 14001 อย่างต่อเนื่องสำหรับกิจกรรมหลักประเภทโรงไฟฟ้า เขื่อน เหมือง และสถานีไฟฟ้าแรงสูง
2. จัดให้มีระบบหรือช่องทางการมีส่วนร่วมของชุมชน ประชาชนในการติดตามตรวจสอบผลกระทบของมลพิษ - แผนงานการสร้างเครือข่ายติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมโรงไฟฟ้าโดยชุมชนท้องถิ่น (โรงไฟฟ้าจะนะ, โรงไฟฟ้าพระนครเหนือ,โรงไฟฟ้าวังน้อย)
3. ติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำทะเล ปริมาณมวลสารในทะเลและปรากฏการณ์น้ำทะเลเปลี่ยนสี (red tide)
4. ติดตามและประเมินคุณภาพสิ่งแวดล้อม (คุณภาพแหล่งน้ำผิวดิน น้ำทะเล และผลกระทบจากกากของเสียอันตราย)
5. ติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำและสภาพแวดล้อมในพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญ เพื่อวิเคราะห์ปัญหาสาเหตุของมลพิษและผลกระทบต่อระบบนิเวศ
6. กำหนดนโยบายและมาตรการบริหารจัดการมลพิษ
2.2.2.5 ทบทวนหลักเกณฑ์ กฎระเบียบ กฎหมายเพื่อวางรูปแบบ/กรอบแนวทางการหยุดยั้งการทำลายระบบนิเวศประเภทต่างๆ 1. ศึกษาเพื่อทบทวน ปรับปรุงและยกระดับกฎระเบียบ เกณฑ์ แนวทางปฏิบัติว่าด้วยการวิเคราะห์ผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพในกรณีระบบนิเวศเปราะบาง (เกาะ,ป่าต้นน้ำ) (Intensive biodiversity impact assessment) เข้าสู่นโยบายและกฎหมายการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม
2. ศึกษาจัดทำกฎระเบียบที่แก้ไขการใช้กฎหมายที่เอื้อต่อการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศธรรมชาติไปเป็นพื้นที่ใช้ประโยชน์
2.2.2.6 ส่งเสริมกระบวนการชดใช้และเยียวยากรณีการพัฒนาก่อให้เกิดผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ 1. ส่งเสริมอาชีพทดแทนอาชีพที่เกี่ยวกับการทำลายหรือก่อให้เกิดการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ
2. ศึกษาเพื่อผนวกมาตรการชดใช้และเยียวยาผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพไว้ในกฎระเบียบ
2.2.2.7 จัดหาเงินทุนสนับสนุนการจัดการพื้นที่คุ้มครองหรือระบบนิเวศที่สำคัญ 1. จัดทำมาตรการ/กลไกทางการเงินหรือเงินอุดหนุนจากผู้ได้รับประโยชน์ไปยังผู้รักษาทรัพยากร
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ ผลการดำเนินงาน
2.2.3.1 ส่งเสริมให้มีการสำรวจโรคติดต่อที่มีความสำคัญระหว่างสัตว์ป่าและปศุสัตว์ 1. สำรวจโรคปากเท้าเปื่อยและโรคติดต่อสำคัญ ในกระทิง ณ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า เขาแผงม้า
2. สำรวจโรคติดต่อที่สำคัญในหมูป่า
2.2.3.2 ส่งเสริมให้มีการสำรวจโรคและสร้างมาตรการควบคุมป้องกันโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน 1. สำรวจโรคในสัตว์ป่ากลุ่มชะมด-อีเห็น
2. สำรวจวัณโรคในสัตว์เลี้ยงและควาญช้าง
2.2.3.3 ป้องกันการเกิดโรคระบาด 1. แก้ไขปัญหาการเกิดโรคระบาดในกุ้ง
2.2.3.4 การเฝ้าระวังโรคอุบัติใหม่และเชื้อดื้อยา 1. โครงการสำรวจและเฝ้าระวังเชื้อดื้อยาในปศุสัตว์
2. โครงการจัดตั้งธนาคารจุลินทรีย์ทางสัตว์
3. ป้องกันและควบคุมโรคอุบัติใหม่ในสัตว์ธรรมชาติ
4. โครงการสำรวจและศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพของจุลินทรีย์ก่อโรคในปศุสัตว์
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ ผลการดำเนินงาน
2.2.4.1 พัฒนาและส่งเสริมให้มีการดำเนินการตามวิธีการปฏิบัติที่ดีในการผลิตและบริโภคอย่างยั่งยืนเพื่อสร้างความมั่นคงด้านอาหาร สุขภาพ และความเข้มแข็งของชุมชน เช่น ส่งเสริมกิจกรรมเกตรในชุมชนเมืองตามหลักแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง 1. ส่งเสริมเกษตรกรรมยั่งยืนและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยการส่งเสริมและสนับสนุนการใช้สารสกัดทางชีวภาพ และเกษตรอินทรีย์แทนการใช้สารเคมี
2. เผยแพร่องค์ความรู้การเพิ่มประสิทธิภาพในกระบวนผลิตปศุสัตว์ให้ได้มาตรฐานปลอดภัยและ เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
3. ส่งเสริมการขยายพื้นที่อนุรักษ์สัตว์น้ำเพื่อการประมงทะเลพื้นบ้าน และการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำเศรษฐกิจที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
4. สร้างองค์ความรู้ให้กับเกษตรกรโดย การถ่ายทอดกระบวนการเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง และถ่ายทอดเทคโนโลยีสมัยใหม่ผสมผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่น
2.2.4.2 สนับสนุนให้สถานที่ราชการ สถานศึกษาและศาสนสถาน เป็นพื้นที่นำร่องกิจกรรมการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ เช่น ศูนย์รวบรวมพันธุ์ไม้พื้นถิ่น ภูมิปัญญาและวัฒนธรรม พื้นที่สีเขียวในอาคาร เป็นต้น 1. ส่งเสริมและเพิ่มศักยภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมเมืองได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายใต้การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในพื้นที่
2.2.4.4 สนับสนุนให้มีศูนย์รวบรวมองค์ความรู้ให้เป็นแหล่งเรียนรู้และจัดแสดงการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน ภูมิปัญญาวัฒนธรรมท้องถิ่น งานวิจัยชุมชน ทั้งในส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค จังหวัด และระดับท้องถิ่น 1. โครงการศูนย์รวบรวมองค์ความรู้และจัดแสดงการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพ
2. สนับสนุนศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้และพัฒนาทรัพยากรป่าชายเลนให้มีความพร้อมในการเป็นแหล่งเรียนรู้
3. สร้างศูนย์พัฒนาการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างยั่งยืนของชุมชน
2.2.4.3 ส่งเสริมการพัฒนาท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมของท้องถิ่น โดยคำนึงถึงความสามารถในการให้บริการของระบบนิเวศ และการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ 1. โครงการแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ
2. ส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้ประกอบการท่องเที่ยว รวมถึงส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาและจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน
3. ส่งเสริมการพัฒนาศึกษาวิจัยและส่งเสริมการลงทุนเพื่อพัฒนาและสนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน
4. จัดทำและเสริมสร้างสมรรถนะในการดำเนินการตามกลไกการเฝ้าระวังและติดตามผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพจากการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในระดับท้องถิ่น